تبلیغات
انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق علیه السلام - تاویل در قرآن کریم

تاویل در قرآن کریم

تاریخ:سه شنبه 17 اردیبهشت 1392-10:41 ق.ظ

نوشتار پیش رو صحبتی از دکتر پاکتچی پیرامون موضوع تاویل در قرآن کریم می باشد:
کلیدی ترین آیه در قرآن کریم که در باره تأویل آیات قرآنی سخن گفته، آیه 7 سوره آل عمران است که به سبب پیچیدگی و ابهام موجود در عبارت، یکی از....

 تأویل در قرآن کریم

کلیدی ترین آیه در قرآن کریم که در باره تأویل آیات قرآنی سخن گفته، آیه 7 سوره آل عمران است که به سبب پیچیدگی و ابهام موجود در عبارت، یکی از پرگفتگوترین آیات برای مفسران بوده و خود مبنای اختلافی وسیع در باره چیستی تأویل و حیطه های آن بوده است. بر این پایه، نخست باید کاربرد تأویل در دیگر آیات قرآنی مورد بررسی قرار گیرد و داده ها برای تبیین معنای تأویل در این آیه نیز مورد استفاده قرار گیرد.

کارکردهای اصلی: با تکیه بر این مبنای لغوی، که تأویل از ماده "ا و ل" در باب "تفعیل" ساخته شده است، و با توجه به اینکه ماده "اول" به معنای تقدم، و معنای ثانوی آن رجوع ( به اصل پیشین) است (خلیل، 8/ 358-359؛ ابوعبیده، 1/ 86؛ عموم کتب لغت، ذیل اول؛ گزنیوس، 17؛ ماکوخ، 9)، معنای تأویل باید بازگرداندن و نقل کردن به اصل پیشین باشد. بدین ترتیب در تأویل سه رکن اصلی شکل می پذیرد: یکی امر تأویل پذیر یا موضوع تأویل، دیگر تحقق اصلی که مرجع تأویل است، و سوم واسطه نقل یا تأویلگر. به هر روی، چنین می نماید که تأویل در زبان عربی عصر نزول واژه ای دانشی و نه روزمره بوده است، افزون بر آنچه از کاربردها برمی آید، به کار نرفتن مشتقات این واژه در قرآن و اصرار بر کاربرد شکل "تأویل"، نشان از این امر دارد.

نکته دیگری که در تحلیل کاربردهای تأویل باید در مد نظر قرار گیرد، رابطه میان موضوع تأویل و مرجع تأویل است؛ در کاربردهای سوره یوسف، موضوع تأویل رمز است و تصویری بدلی است که جایگزین تصویر اصلی شده است (رابطه نمادین)، و در کاربردهای سوره کهف، موضوع تأویل بخشهایی تقطیع شده از مرجع تأویل است؛ بدین معنا که تقلیل اصل محتوا به بخشهایی گسیخته از آن، درک محتوا را با مشکل مواجه ساخته است، بدون آنکه جایگزینی صورت گرفته باشد (رابطه تضمنی).

در اشاره به نمونه ها، باید گفت آن یازده ستاره و خورشید و ماه که بر یوسف سجده می بردند (یوسف/ 12/4)، آن کس که نانی بر سر می برد و پرندگان از آن می خوردند (یوسف/12/36)، آنکه هفت گاو فربه هفت گاو لاغر را بخورند (یوسف/12/43، 46) و موارد دیگر، همه با اصل خود رابطه نمادین دارند. اما سوراخ کردن کشتی توسط خضر و دیگر اعمال غریب او، اگرچه همه ماجرا نیست و ناآگاهی از حقایق بافت، فهم این اعمال را برای موسی (ع) دشوار ساخته بود، اما به هر روی این اعمال بخشی از ماجرا بود و نمی توانست تنها نشانه ای نمادین بر امور واقع تلقی گردد (نک: کهف/ 18/65 ببـ).

در کاربردهای سوره یوسف، عموما تأویل از مقوله پیشگویی است، بدین معنا که تأویلگر پیش از تحقق مرجع تأویل از آن خبر داده است. اما در یک آیه از سوره یوسف (آیه 100) و در تمام موارد داستان موسی و عبد صالح در سوره کهف، تأویل از مقوله تطبیق به هنگام تحقق است، بدین معنا که تأویلگر همزمان با تحقق خارجی مرجع تأویل، از رابطه آن با موضوع تأویل خبر داده است.

در اغلب آیات قرآنی که سخن از تأویل به میان آورده اند، همواره توجه ویژه به دانش تأویل دیده می شود. در سوره یوسف، در سخن از تأویل رؤیا، همواره بر این نکته تأکید شده است که دانش تأویل آموزشی الهی برای یوسف (ع) بوده است (یوسف/12/6، 21، 37، 101) و معبران دربار که از چنین آموزشی برخوردار نبودند، بر تعبیر رؤیای پادشاه قدرت نداشتند (یوسف/12/43-44). در کاربردهای سوره کهف، تمامی داستان موسی و عبد صالح بر این پایه قرار دارد که عبد صالح از دانشی الهی برخوردار بود که موسی (ع) برای فراگرفتن آن نزد عبد صالح فرستاده شده بود؛ عبد صالح بر تأویل اموری آگاهی داشت که برای موسی (ع) قابل درک نبود (کهف/18/ 65 ببـ).

معانی ثانوی تأویل: گاه در قرآن کریم، تأویل نه به معنای یاد شده، بلکه به معنای تحقق مرجع تأویل، یا به تعبیر دیگر، تحقق امری از پیش خبر داده شده به کار رفته است که باید نوعی نقل معنایی تلقی گردد.

نمونه این کاربرد را می توان در آیه 53 سوره اعراف دید که در آن از انتظار کافران برای فرارسیدن "تأویل" آیات مربوط به جهان پس از مرگ سخن آمده است و از اینکه روزی که این "تأویل" فرارسد، آنانکه پیشتر آن را فراموش کرده بودند چه خواهند گفت. نمونه دیگر در آیه 39 از سوره یونس دیده می شود که در آن از تکذیب کافران نسبت به آنچه بدان دانایی ندارند و "تأویل" آن فرا نرسیده، سخن رفته است. در این موارد، اگرچه اخبار و پیشگویی همچنان وجود دارد، اما به حاشیه رانده شده و رکن تحقق خارجی مرجع، در معنای تأویل برجسته شده است.

در همین راستا، باید به کاربردهایی از تأویل در قرآن کریم اشاره کرد که همین معنای تحقق مرجع تأویل، با مفروض گرفتن وعده های مربوط به جهان پسین و بدون نیاز به یادآوری موضوع تأویل، بر معنای مرجع تأویل تمرکزی بیش یافته و عملا معنایی نزدیک به معنای "عاقبت" به خود گرفته است. نمونه این کاربرد را می توان در دو آیه (نساء/4/59؛ اسراء/17/35) بازجست. در منابع تفسیری نیز، تأویل در این آیات به "عاقبت" تفسیر شده است.

تفلیسی در کتاب وجوه قرآن، در کنار معانیی چون بکناره رسیدن (رسیدن به معنای فراسوی)، خواب گزاردن، درست بکردن (تحقق یافتن امر)، و گونه ها، از عاقبت به عنوان یکی از پنج وجه قرآنی تأویل یاد کرده است (تفلیسی، 52-53). راغب اصفهانی کوشش کرده است تا با مطرح کردن معنای "بازگرداندن چیزی به سوی غایت اراده شده از آن" به غنوان معنای جامع میان کاربردهای قرآنی، این بازگرداندن را به دو گونه "علما" و "فعلا" تقسیم نماید (ص 99).

تأویل آیات قرآنی: تنها آیه در قرآن که در باره تأویل آیات قرآنی سخن آورده، آیه 7 سوره آل عمران است. با توجه به اینکه در آیه به دانش تأویل اشاره شده، این کاربرد اصلی واژه است، نه کاربرد ثانوی. ارکان سه گانه در اینجا عبارتند از: موضوع تأویل آیات متشابه، مرجع تأویل معنای واقعی آیات. اما رکن سوم، تأویلگر دروغین، آنانند در دل ایشان گمراهی است و به دنبال تأویل آیات متشابهند و تأویلگر راستین، به یک خوانش اساسا در این آیه ذکر نشده و به خوانش دیگر، همان "راسخان در علم" اند. به هر تقدیر تأویلگر راستین ـ اگر اساسا تأویل این آیات ممکن شمرده شود ـ آنانند که خداوند این دانش را به ایشان داده باشد.

اینکه دقیقا چه آیاتی محکم و چه آیاتی متشابهند، اینکه تأویل تا چه حد به آیات محکم راه دارد، اینکه راسخان در علم چه کسانی هستند و دستیابی آنان بر دانش تأویل چگونه است؟ همه سؤالاتی است که در منابع تفسیری بسط یافته است (برای توضیح، نک: هـ د، محکم و متشابه).



نوع مطلب : فلسفه و کلام 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Can better posture make you taller?
سه شنبه 17 مرداد 1396 12:00 ق.ظ
Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you penning this write-up and also the rest of the site is really good.
How can I increase my height after 18?
یکشنبه 15 مرداد 1396 01:28 ب.ظ
After looking into a number of the blog articles on your website, I seriously appreciate your way of blogging.

I book-marked it to my bookmark webpage list and will be checking
back soon. Take a look at my website too and let me know what you think.
BHW
پنجشنبه 24 فروردین 1396 12:44 ق.ظ
I just like the valuable info you supply in your articles.

I will bookmark your blog and check once more here frequently.
I am somewhat sure I will be told lots of new stuff right right here!
Good luck for the following!
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 07:33 ق.ظ
Yes! Finally someone writes about manicure.
manicure
پنجشنبه 17 فروردین 1396 01:37 ب.ظ
I am now not positive where you are getting your info, but great topic.
I must spend some time learning much more or figuring out more.
Thank you for great information I used to be in search of
this information for my mission.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo